Kto nie może przyjmować L-teaniny

L-teaninę uważa się za jeden z najłagodniejszych suplementów i dla większości zdrowych dorosłych jest ona naprawdę bezpieczna. Istnieją jednak grupy osób, dla których wskazane jest powstrzymanie się od przyjmowania lub uzgodnienie go z lekarzem. Redakcja wyjaśnia, kto i dlaczego powinien zachować ostrożność i gdzie kończą się dostępne dane naukowe.

Ograniczenia bezwzględne i względne

Oficjalnie zatwierdzonych przeciwwskazań medycznych dla L-teaniny, jak dla leku, nie ma, ponieważ rejestruje się ją jako suplement diety lub składnik spożywczy. Dlatego pod „przeciwwskazaniami” rozumiemy sytuacje, gdy ryzyka lub niepewność przeważają nad oczekiwaną korzyścią.

Jedynym bezwarunkowym ograniczeniem jest indywidualna nietolerancja: jeśli po przyjęciu teaniny pojawiają się wysypka, świąd, obrzęk czy inne oznaki reakcji alergicznej, przyjmowanie należy przerwać. Takie przypadki są rzadkie, ale w produktach mogą znajdować się substancje pomocnicze, na które człowiek jest wrażliwy.

Wszystkie pozostałe ograniczenia są względne: oznaczają, że decyzja powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem, z uwzględnieniem stanu zdrowia i leków, które człowiek już przyjmuje. Poniżej rozpatrujemy każdą grupę szczegółowo.

Ważne też odróżniać przeciwwskazania do samej teaniny od przeciwwskazań do produktów złożonych. Jeśli teanina wchodzi w skład przedtreningówki z kofeiną, synefryną czy innymi stymulantami, na pierwszy plan wychodzą ograniczenia właśnie tych substancji: choroby sercowo-naczyniowe, arytmie, zaburzenia lękowe, bezsenność.

Ciąża, karmienie piersią i wiek dziecięcy

Kontrolowanych badań bezpieczeństwa wyizolowanej teaniny podczas ciąży i karmienia piersią brak. To, że teanina znajduje się w herbacie, nie jest wystarczającym argumentem: z filiżanką herbaty człowiek otrzymuje tylko kilkadziesiąt miligramów, podczas gdy suplementy zawierają 100–200 mg na kapsułkę.

Ponadto herbata jako źródło teaniny zawiera też kofeinę, której spożycie podczas ciąży zaleca się ograniczać. Zatem analogia „to przecież tylko herbata” tu nie działa w żadnym kierunku. Redakcja uważa za właściwe powstrzymanie się od suplementów teaniny w tym okresie, jeśli nie zalecił ich lekarz.

Co do dzieci, istnieją pojedyncze badania, na przykład praca Lyona i współautorów (2011), gdzie chłopcy z ADHD otrzymywali teaninę na poprawę snu. Jest to jednak kontekst medyczny z kontrolą lekarską, a nie podstawa do samodzielnego przyjmowania. Młodzieży uprawiającej sport nie należy podawać suplementów nootropowych bez zlecenia lekarza.

Kobietom planującym ciążę i przyjmującym teaninę wskazane jest poinformowanie o tym ginekologa i, najprościej, przerwanie przyjmowania na okres planowania i ciąży.

Interakcje lekowe

Najwięcej pytań budzi łączenie teaniny z lekami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy. Teanina moduluje przekaźnictwo glutaminianowe, a w eksperymentach na zwierzętach — również poziomy GABA, serotoniny i dopaminy. Osoby przyjmujące środki uspokajające, nasenne, przeciwdepresyjne, neuroleptyki czy przeciwdrgawkowe powinny uzgodnić przyjmowanie z lekarzem.

Druga grupa to leki przeciwnadciśnieniowe. Yoto i współautorzy (2012) opisali, że teanina łagodziła wzrost ciśnienia pod wpływem stresu. Dla osoby na terapii ciśnieniowej może to oznaczać dodatkowe obniżenie, zwłaszcza na początku przyjmowania.

Trzecia grupa to stymulanty przepisane przez lekarza, w szczególności do leczenia ADHD. Teoretycznie teanina może częściowo zmieniać ich profil działania. Takich połączeń nie należy praktykować samodzielnie.

Ogólna zasada jest prosta: jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na receptę na stałe, poinformuj lekarza lub farmaceutę o zamiarze przyjmowania teaniny jeszcze przed pierwszą kapsułką. Systematycznych badań interakcji jest mało, dlatego indywidualna ocena ryzyka jest ważniejsza od ogólnych zaleceń.

• Środki uspokajające i nasenne — możliwe nasilenie rozluźnienia.
• Leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki, przeciwdrgawkowe — danych o interakcjach nie wystarcza.
• Przeciwnadciśnieniowe — ryzyko nadmiernego obniżenia ciśnienia.
• Stymulanty na zlecenie — możliwa zmiana działania.
• Cytostatyki — wyłącznie za zgodą onkologa.

Szczególne stany zdrowia

Osoby z niedociśnieniem, skłonnością do zawrotów głowy i omdleń powinny być ostrożne, zwłaszcza jeśli planują przyjmować teaninę przed treningiem. Obniżenie ciśnienia na tle obciążenia, upału i odwodnienia może być niepożądane.

Pacjenci przechodzący chemioterapię powinni powstrzymać się od samodzielnego przyjmowania. W modelach eksperymentalnych teanina zmieniała kumulację niektórych leków przeciwnowotworowych w komórkach guza. Nie są to dane kliniczne, ale onkolodzy zwykle proszą pacjentów o informowanie o wszystkich suplementach.

Osobom z chorobami nerek wskazane jest poradzenie się lekarza, ponieważ to właśnie nerki rozkładają i wydalają teaninę. Danych o kumulacji przy niewydolności nerek brak, ale właśnie brak danych jest podstawą do ostrożności.

Osoby z zaburzeniami psychicznymi, w szczególności z chorobą afektywną dwubiegunową czy skłonnością do depresji, nie powinny stosować teaniny jako zamiennika leczenia. Wszelkie zmiany stanu na tle suplementów powinny być omawiane z psychiatrą.

Sportowcy i kontrola antydopingowa

Sama L-teanina nie znajduje się na Liście zakazów WADA i nie jest dopingiem. Jednak sportowcy pod kontrolą antydopingową ponoszą surową odpowiedzialność za wszystko, co trafia do ich organizmu, a ryzyko stanowi nie teanina, lecz możliwe zanieczyszczenie produktu.

Stanowisko konsensusowe MKOl w sprawie suplementów (Maughan et al., 2018) podkreśla, że zanieczyszczenie suplementów sportowych substancjami zakazanymi jest realnym problemem. Produkty przedtreningowe i „nootropowe”, w których składzie często obecna jest teanina, należą do kategorii podwyższonego ryzyka.

Sportowcy powinni wybierać produkty z niezależną certyfikacją antydopingową, unikać „opatentowanych mieszanek” o nieujawnionym składzie i zachowywać opakowanie oraz paragon na wypadek dochodzenia.

Ważne też pamiętać, że niektóre składniki roślinne kompleksów z teaniną mogą być stymulantami, część z których jest zakazana w okresie startowym. Sprawdzaj cały skład, a nie tylko główny składnik.

Wnioski redakcji

Dla większości zdrowych dorosłych L-teanina jest bezpieczna, ale są grupy, które powinny się powstrzymać lub poradzić lekarza: kobiety w ciąży i karmiące, dzieci, osoby z niedociśnieniem oraz te, które przyjmują leki na ciśnienie, uspokajające, psychotropowe czy przeciwnowotworowe.

Głównym problemem jest nie udowodniona szkoda, lecz brak danych dla tych grup, co w medycynie jest wystarczającą podstawą do ostrożności.

Sportowcy pod kontrolą antydopingową powinni pamiętać o ryzyku zanieczyszczenia suplementów i wybierać produkty certyfikowane.

Więcej informacji znajdziesz w naszych artykułach o efektach ubocznych L-teaniny, o prawidłowym dawkowaniu oraz o mitach wokół tego aminokwasu.

Bibliografia

1. Türközü D, Şanlier N. L-theanine, unique amino acid of tea, and its metabolism, health effects, and safety. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017;57(8):1681–1687.
2. Lyon MR, Kapoor MP, Juneja LR. The effects of L-theanine (Suntheanine®) on objective sleep quality in boys with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Altern Med Rev. 2011;16(4):348–354.
3. Yoto A, Motoki M, Murao S, Yokogoshi H. Effects of L-theanine or caffeine intake on changes in blood pressure under physical and psychological stresses. J Physiol Anthropol. 2012;31:28.
4. Borzelleca JF, Peters D, Hall W. A 13-week dietary toxicity and toxicokinetic study with L-theanine in rats. Food Chem Toxicol. 2006;44(7):1158–1166.
5. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
6. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code: International Standard — Prohibited List. Montreal: WADA; оновлюється щороку.